Matbaanın Devrimi

Ercan KURU

17 Şubat 2022 Perşembe

İnsanlığın en büyük keşfi yazıdan sonra ki en en büyük keşif yine yazı üzerine geldi. Matbaa sayesinde yazılar çoğaltılıp yayılmaya başladı. Orta çağda bulunan ve kullanımı yaygınlaşan matbaa insanlık tarihinde nasıl bir rol izlemiş olabilir? 

Orta çağ yaklaşık 5000 yıl süren bir süreç. Avrupa’da karanlık çağ olarak bilinse de dünyanın diğer bölgeleri için aynı durum söz konusu değildir. Özellikle İslam coğrafyası bu dönemde altın çağını yaşamaktadır.

Orta çağın sona erdiği herkes tarafından kabul edilen bir durum. Ancak orta çağın ne zaman hangi olay sonrası bittiğine dair fikir birliği sağlanmış değil. Ancak fikirlerden yola çıkarak 15yy. orta çağın sonu diyebiliriz.

Türkiye’den baktığımızda, Fatih Sultan Mehmet’in İstanbul’u fethi (1453) orta çağı kapatan büyük bir olaydır. Şanlı tarihinizde de gurur duyduğumuz bir fetihtir. Ancak çağ açıp kapatma konusunda ortak benimsenmiş bir konu yok. Kaldı ki; Tarih bilimi çağları kesin bir şekilde ayrım yapmıyor.

Orta çağı sonlandıran olaylar:
İtalya’da; Floransa Vaftizhanesi kuzey kapılarını inşa edildiği yıl. (1401)
Fatih Sultan Mehmet’in İstanbul’u Fethi. (1453)
Gutenberg’in matbaayı icadı (1455)
Kristof Kolomb’un okyanuslar ötesi seyahati (1492)
İspanya’da II.  Fernando’nun ölümü (1516)

Orta çağ deyince belki de akla ilk gelen Avrupa’da yaşanan karanlık çağ. Ancak dünyanın geri kalanı için aynı durum söz konusu değil. Özellikle İslam dünyası, bilim alanında altın çağını yaşadığı bir dönem olarak tarihte yerini aldı. Avrupa’da karanlık çağ yaşanırken, İslam dünyası bilimsel aydınlanmanın yaşadığı bir dönem söz konusu.

Meryem El-Usturlab. 10 yüzyılda yaşayan Suriyeli ilk Müslüman kadın astronom. Yaptığı usturlab ile gök cisimlerinin yüksekliğini ölçerek bilime büyük hizmetler vermiş. Bu örnek İslam dünyasının altın çağında olduğunun en büyük göstergesi. O dönemde kadın astronomlar yetişerek uzay alanında çalışmalara imza atılmış. Diğer alanları hayal etmek zor olmasa gerek.

Avrupa’da o dönemde bilimsel çalışmalar yapılıyor. Ancak bu durum kilise tarafından engelleniyordu. Hatta bilim yapanları bir dönem büyücü olarak nitelendirip idama mahkûm ediliyordu. Doktorların olmadığı yerlerde ebeler ve şifacı kadınlar büyücü olarak ilk idam edilen kesim olmuş.

Avrupa’da orta çağda bilimsel alanda diğer ülkelere göre keskin çizgilerle bir ayrım söz konusuydu. Orta çağ ne zaman ve hangi olaylar kapandı tartışması bir kenara dursun; Avrupa’nın karanlık çağdan kurtulmasına yardımcı olan olay sanırım Gutenberg’in matbaa icadı daha doğrusu Avrupa’ya getirmesi olmuştur. Çünkü zaten Çin’de Avrupa’dan önce matbaa bulunmuştu ve vardı. Gutenberg, Çin’deki matbaayı getirip onu geliştirmek sureti ile alanda büyük bir adım attı.  Bastığı ilk kitap ise İncil olmuştur. El yazması olan İncilleri yazmak ve dağıtmak kolay bir değildi. O yüzden İncil sadece belirli kişilerde vardı. Avrupa o zamanlar sınıf sistemin olduğunu düşünürsek bu İncillerin de kimlerin ellinde olduğunu anlamak zor olmayacaktır. 1455’de basılan İncil’den 180’ adet basılmıştır. Bu olaydan sonra kitle iletişimde bir devrim olmuştur.

Gutenberg’un matbaası Avrupa’yı karanlık çağdan kurtulmasına yardımcı olmuştur. O dönem matbaa sayesinde okur yazarlık sayısında artış olmuş; Avrupa’da artık karanlık çağı geride bırakacak olacak Rönasans devrinin başlangıcına vesile olduğunu söylemek sanırım yanlış olmaz. Bu dönemden sonra Avrupa’da karanlık çağ geri de kalmış oluyordu.

Orta çağda Avrupa karanlık, İslam dünyası ise altın çağını yaşadılar. Bugüne geldiğimizde İslam coğrafyasında yaşanan olayları gördüğümüzü de İslam dünyası karanlık çağına girmiş olabilir mi?

Yazımı okuduğunuz için teşekkür eder; yorumlarınızı aşağıya bırakmanızı rica ederim.

 

Share on facebook
Share on Facebook
Share on twitter
Share on Twitter
Share on pinterest
Share on Pinterest
Share on whatsapp
Share on WhatsApp

Bir cevap yazın

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Post comment